Nhiễu động luôn là một phần của việc bay, nhưng các phi công và nhà khoa học đều đồng ý về một điều mà một thập kỷ trước nghe có vẻ bi quan: tình trạng này thực sự đang xấu đi, và nguyên nhân là biến đổi khí hậu. Câu hỏi lớn hơn đối với người đặt vé không phải là nhiễu động có đang tăng hay không, mà là sự gia tăng đó có thực sự khiến việc bay trở nên nguy hiểm hơn hay không.

Khoa học giải thích lý do vì sao nhiễu động đang gia tăng

Bằng chứng rõ ràng nhất đến từ chính nhóm nghiên cứu đã theo dõi vấn đề này trong nhiều năm. Nhà khí quyển học của University of Reading, Paul Williams, báo cáo rằng nhiễu động không khí trong vùng không mây mức nghiêm trọng đã tăng 55% kể từ năm 1979, một phát hiện được củng cố bởi một nghiên cứu mới hơn năm 2025 đi sâu vào cơ chế thực sự dẫn tới sự gia tăng đó. Nghiên cứu này, được xuất bản trên Journal of the Atmospheric Sciences, nhận thấy rằng độ cắt gió sẽ tăng khoảng 16–27% và bầu khí quyển sẽ trở nên kém ổn định hơn 10–20% trong giai đoạn 2015 đến 2100, tạo ra đúng những điều kiện sinh ra nhiễu động không khí trong vùng không mây.

Lý do liên quan trực tiếp đến dòng jet. Không khí ấm hơn ở xích đạo và không khí lạnh hơn gần hai cực tạo ra chênh lệch nhiệt độ cung cấp năng lượng cho gió của dòng jet, và khi biến đổi khí hậu làm thay đổi sự cân bằng nhiệt này một cách không đồng đều, nó làm tăng độ cắt gió — tức khác biệt về tốc độ gió ở các tầng cao khác nhau — vốn là nguyên nhân phát sinh nhiễu động không khí trong vùng không mây ngay từ đầu.

Tại sao nhiễu động không khí trong vùng không mây là loại phi công lo ngại nhất

Không phải mọi loại nhiễu động đều đáng lo ngại như nhau, và nhiễu động không khí trong vùng không mây là loại cụ thể đang thúc đẩy hầu hết nghiên cứu này. Nhà nghiên cứu chính Joana Medeiros giải thích vấn đề cốt lõi: độ cắt gió tăng và độ ổn định của khí quyển giảm kết hợp với nhau tạo ra điều kiện thuận lợi cho nhiễu động không khí trong vùng không mây — những cú giật đột ngột, vô hình có thể làm rung lắc máy bay mà không báo trước — và khác với nhiễu động do bão, loại này không thể nhìn thấy trên radar, khiến phi công khó tránh né.

Chính tính vô hình đó là điều làm cho nó nguy hiểm, không phải vì nó đe dọa cấu trúc máy bay, mà vì nó khiến hành khách và phi hành đoàn bị bất ngờ mà không kịp đề phòng.

Nhiễu động có thực sự nguy hiểm đối với hành khách không?

Đây là chỗ dữ liệu mang lại sự trấn an thực tế bên cạnh những tiêu đề đáng lo ngại. Ở Hoa Kỳ, thị trường hàng không lớn nhất thế giới, chỉ có 163 ca chấn thương liên quan đến nhiễu động cần nhập viện trong giai đoạn 2009–2022, theo dữ liệu của Federal Aviation Administration, so với hàng chục triệu chuyến bay trong cùng khoảng thời gian. Các thành viên phi hành đoàn chiếm 79% tổng số thương tích do nhiễu động, phần lớn vì họ vẫn đang di chuyển trong khoang để phục vụ bữa ăn hoặc kiểm tra hành khách khi nhiễu động xảy ra bất ngờ.

Sự cố Singapore Airlines SQ321 vào tháng 5 năm 2024 trở thành vụ việc khiến toàn bộ vấn đề này được chú ý, và điều đó có lý do. Cơ quan Điều tra An toàn Giao thông Vận tải của Singapore xác định rằng máy bay đã trải qua thay đổi gia tốc G rất nhanh, từ âm 1.5G lên dương 1.5G chỉ trong bốn giây, gây sụt độ cao 178 feet khiến những hành khách và phi hành đoàn không thắt dây an toàn bị văng vào trần cabin. Một hành khách đã tử vong do ngừng tim, và hàng chục người khác bị thương. Theo hãng dữ liệu hàng không Cirium, đó là ca tử vong đầu tiên do nhiễu động trên một chuyến bay thương mại trong gần ba thập kỷ, với trường hợp tử vong trước đó được ghi nhận vào năm 1997.

Sự hiếm gặp đó là điều quan trọng. Những sự cố nhiễu động nghiêm trọng gây thương tích vẫn thực sự ít xảy ra, ngay cả khi các cơn nhiễu động nhẹ hơn nhưng thường xuyên hơn trở nên bình thường trên nhiều chuyến bay hơn.

Liệu nhiễu động có thể gây hư hại cho máy bay không?

Máy bay thương mại được thiết kế với các biên an toàn rộng để chịu được nhiễu động, và không có máy bay phản lực hiện đại nào rơi chỉ vì nhiễu động vượt quá giới hạn cấu trúc của nó. Rủi ro thực sự không nằm ở cấu trúc máy bay. Mà là những gì xảy ra trong khoang khi hành khách không thắt dây an toàn. Một nghiên cứu năm 2021 của National Transportation Safety Board nhận thấy các tai nạn liên quan đến nhiễu động là loại tai nạn hàng không phổ biến nhất trong giai đoạn 2009–2018, phần lớn dẫn đến thương tích nghiêm trọng nhưng không gây hư hỏng cho chính thân máy bay.

Tuy vậy, những trải nghiệm nhiễu động nghiêm trọng không hoàn toàn vô hậu quả đối với máy bay. Nghiên cứu về sự cố SQ321 ghi nhận rằng bất kỳ lần gặp nhiễu động nghiêm trọng nào cũng đòi hỏi phải kiểm tra toàn diện cấu trúc máy bay sau đó như một biện pháp phòng ngừa chuẩn, điều này biến nhiễu động thành một chi phí vận hành và tài chính thực sự, ngay cả khi thân tàu không từng rơi vào nguy hiểm thực sự.

Kết luận: Bạn có nên lo lắng về nhiễu động không?

Nhiễu động đang tăng lên một cách có thể đo lường, và cơ sở khoa học giải thích lý do là vững chắc và được ghi chép đầy đủ. Nhưng thực tế bức tranh lại mang tính trấn an nhiều hơn là báo động đối với hành khách trung bình. Máy bay hiện đại được chế tạo để chịu được về mặt cấu trúc; thương tích vẫn hiếm so với hàng tỷ hành khách bay mỗi năm, và phần lớn các thương tích do nhiễu động xảy ra ở những người không thắt dây an toàn khi đèn báo thắt dây sáng.

Điều hiệu quả nhất mà bất kỳ hành khách nào có thể làm trước tình trạng nhiễu động ngày càng xấu đi vẫn không thay đổi: thắt dây an toàn, ngay cả khi đèn báo đã tắt.