Tổng thống Donald Trump dự định sử dụng một chiếc Boeing 747 sang trọng do hoàng gia Qatar tặng cho chuyến công du quốc tế sắp tới, theo các báo cáo, ngay cả khi các nhà lập pháp và chuyên gia an ninh quốc gia tiếp tục bày tỏ lo ngại về chiếc máy bay này.

Chiếc máy bay, được định giá khoảng $400 million, đã được chính quyền Trump tiếp nhận đầu năm nay như một món quà từ Qatar. Các quan chức mô tả đây là giải pháp thay thế tạm thời cho Air Force One trong khi Boeing hoàn thành chiếc máy bay tổng thống thế hệ tiếp theo đang bị trì hoãn.

Trump đã bảo vệ việc tiếp nhận này, gọi đó là một giải pháp thực tế cho thiết bị đã lão hóa. Các nhà phê bình nói thỏa thuận này tạo ra những vấn đề pháp lý, đạo đức và an ninh nghiêm trọng mà Nhà Trắng vẫn chưa giải quyết đầy đủ.
 

Những gì chúng ta biết về chuyến đi

Tổng thống dự định bay trên chiếc máy bay Qatar trong chuyến công du nước ngoài, đánh dấu một trong những lần sử dụng công khai nổi bật đầu tiên của chiếc máy bay kể từ khi nó gia nhập đội máy bay chính phủ Hoa Kỳ. Nhà Trắng chưa công bố lịch trình đầy đủ liên quan đến việc sử dụng máy bay, nhưng các quan chức xác nhận chiếc phi cơ sẽ chở tổng thống ra nước ngoài.

Không quân đã và đang tiến hành cải tạo chiếc phi cơ để trang bị các hệ thống liên lạc, phòng thủ và an ninh cần thiết cho việc vận chuyển một tổng thống đương nhiệm của Hoa Kỳ. Quá trình đó thường mất nhiều năm đối với những máy bay được xây dựng từ đầu theo tiêu chuẩn tổng thống. Các quan chức chính quyền Trump cho rằng công việc trên chiếc máy bay do Qatar tặng có thể tiến nhanh hơn.

Các chuyên gia an ninh lên tiếng cảnh báo

Những cựu quan chức quốc phòng và tình báo đã đặt câu hỏi liệu chiếc máy bay có thể được đảm bảo an toàn đủ nhanh để phục vụ việc di chuyển của tổng thống hay không. Mối lo ngại tập trung vào khả năng thiết bị do thám có thể được cài đặt trong cấu trúc, hệ thống dây điện hoặc thiết bị điện tử của máy bay, khiến cần phải tháo rời kiểm tra kỹ lưỡng trước khi có thể tin tưởng cho các liên lạc mật.

Việc nâng cấp một máy bay sản xuất ở nước ngoài để đáp ứng tiêu chuẩn của Air Force One là một nhiệm vụ phức tạp. Những máy bay tổng thống hiện tại được trang bị hệ thống liên lạc được gia cố, biện pháp phòng thủ tên lửa và lớp chắn chống xung điện từ. Việc chuyển đổi một máy bay thân rộng thương mại theo các tiêu chuẩn đó thường mất nhiều năm và tốn thêm hàng trăm triệu đô la ngoài giá cơ bản của máy bay.

Một số nhà lập pháp lập luận rằng ngay cả một cuộc kiểm tra kỹ lưỡng cũng không thể đảm bảo máy bay không có lỗ hổng ẩn. Những người khác chỉ ra quan hệ ngoại giao của Qatar với các nhóm mà Hoa Kỳ coi là đối thủ như một lý do thêm để thận trọng.

Vấn đề pháp lý và đạo đức

Món quà này đã bị xem xét theo điều khoản emoluments trong Hiến pháp, điều hạn chế các quan chức liên bang không được nhận quà từ chính phủ nước ngoài nếu không có sự phê duyệt của Quốc hội. Trump nói rằng chiếc máy bay được tặng cho Bộ Quốc phòng chứ không phải cho ông theo tư cách cá nhân, và các luật sư của chính quyền lập luận rằng cách trình bày đó giữ cho việc chuyển giao nằm trong giới hạn pháp lý.

Các nghị sĩ Đảng Dân chủ trong Quốc hội đã phản đối, cho rằng chiếc máy bay sẽ phục vụ hiệu quả cho tổng thống và, theo các báo cáo trước đây, có thể sau đó được chuyển vào thư viện tổng thống của Trump sau khi ông rời nhiệm sở. Triển vọng đó đã làm gia tăng lo ngại rằng thỏa thuận này làm mờ ranh giới giữa tài sản của chính phủ và lợi ích cá nhân.

Thượng nghị sĩ Chuck Schumer và các nghị sĩ Dân chủ khác đã kêu gọi tiến hành điều tra và ban hành luật để ngăn chặn việc chuyển giao hoặc đặt điều kiện nghiêm ngặt hơn cho việc sử dụng chiếc máy bay. Một số thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa cũng bày tỏ băn khoăn, mặc dù lãnh đạo đảng phần lớn tránh thách thức tổng thống một cách trực tiếp.

Vai trò của Qatar

Quan chức Qatar mô tả chiếc máy bay như một món quà đơn giản giữa các đồng minh, nhấn mạnh mối quan hệ quốc phòng lâu dài của nước này với Hoa Kỳ. Qatar là nơi đặt Al Udeid Air Base, một trong những căn cứ quân sự lớn nhất của Hoa Kỳ ở Trung Đông, và đã đóng vai trò là bên trung gian trong các cuộc đàm phán liên quan đến Hamas, Taliban và các nhóm khác.

Chính phủ Qatar phủ nhận việc món quà kèm theo điều kiện hay rằng chiếc máy bay chứa thiết bị do thám nào. Các quan chức ở Doha nói việc chuyển giao tuân theo các thủ tục chính phủ với chính phủ thông thường.

Chi phí và tiến trình

The Air Force has not disclosed a full estimate of what it will cost taxpayers to bring the Qatari jet up to presidential standards. Independent analysts have suggested the retrofit could run into the hundreds of millions of dollars, potentially narrowing the savings the administration says the gift will provide.

Chương trình thay thế của Boeing cho đội Air Force One hiện tại đã gặp nhiều lần trì hoãn và vượt chi phí. Những chiếc máy bay mới ban đầu được dự kiến đưa vào hoạt động vào năm 2024 nhưng giờ được dự báo sẽ trễ vài năm. Trump đã viện dẫn những trì hoãn đó như lý do chính đáng để tiếp nhận chiếc máy bay Qatar làm phương án tạm thời.

Diễn biến tiếp theo

Các ủy ban Quốc hội dự kiến sẽ tiếp tục xem xét việc chuyển giao, và các thách thức pháp lý từ các nhóm giám sát vẫn có thể xảy ra. Hiện tại, Nhà Trắng nói tổng thống sẽ tiếp tục kế hoạch sử dụng chiếc máy bay trong chuyến đi sắp tới của ông.

Tình huống này khiến ánh đèn tập trung vào cách chính quyền cân bằng giữa nhu cầu thực tế, yêu cầu an ninh và giới hạn Hiến pháp, và nó tạo tiền lệ mà các tổng thống và Quốc hội tương lai có khả năng sẽ xem xét lại.