Một tòa phúc thẩm ở Paris hôm nay đã đưa ra một trong những phán quyết có hậu quả lớn nhất trong lịch sử hàng không thương mại, tuyên cả Airbus và Air France có tội về tội ngộ sát doanh nghiệp liên quan đến vụ tai nạn của Air France Flight AF447 hồi tháng 6 năm 2009; một thảm họa đã cướp đi mạng sống của 228 người trên khoang và vẫn là tai nạn hàng không nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước Pháp. Phán quyết này, đạt được sau 17 năm tranh tụng pháp lý và một phiên tòa đầy đủ thứ hai, đã đảo ngược việc tuyên trắng án năm 2023 và gửi đi một tín hiệu tư pháp vang vọng ra ngoài phòng xử án.

Tòa phúc thẩm Paris hôm thứ Năm phán rằng cả hai công ty “chỉ duy nhất và hoàn toàn chịu trách nhiệm cho vụ rơi của chuyến bay AF447” và ra lệnh bồi thường 225,000 euros ($261,720) cho mỗi hành khách, mức phạt tối đa có thể áp dụng cho tội ngộ sát doanh nghiệp. Những khoản tiền này được thừa nhận rộng rãi là con số mang tính tượng trưng so với doanh thu của hai trong số các tập đoàn công nghiệp mạnh nhất nước Pháp, nhưng đối với các gia đình đã mất gần hai thập kỷ đòi hỏi trách nhiệm, việc kết án tự thân có một ý nghĩa mà không khoản tiền phạt nào có thể đo đếm đầy đủ. 

{{AD}}

Điều gì đã xảy ra vào ngày 1 tháng 6 năm 2009

Vào ngày 1 tháng 6 năm 2009, một chiếc Airbus A330 hoạt động dưới danh nghĩa Air France Flight 447 cất cánh từ Rio de Janeiro, Brazil, đi Paris. Chiếc máy bay đã lao xuống Đại Tây Dương vào lúc 02:14 theo giờ địa phương trong một cơn bão, khiến tất cả 12 thành viên phi hành đoàn và 216 hành khách thiệt mạng. Những người có mặt trên tàu thuộc 33 quốc tịch khác nhau. Chiếc máy bay biến mất khỏi màn hình radar, và mặc dù Hải quân Brazil đã thu hồi một số mảnh vỡ ngay sau đó, các hộp đen chỉ được trục vớt đến năm 2011 sau một cuộc tìm kiếm dưới đáy biển bao phủ 10,000 square kilometers. 

Tòa nghe trình bày về việc một sự cố ở các ống pitot, vốn bị tắc bởi tinh thể băng trong cơn bão giữa Đại Tây Dương, đã khiến còi báo động vang lên trong buồng lái và hệ thống lái tự động ngắt. Các chuyên gia kỹ thuật nhấn mạnh rằng, sau khi thiết bị bị hỏng, các phi công đã cho máy bay leo độ dẫn đến việc máy bay bị stall rồi lao xuống biển. Chuỗi sự kiện từ lần cảm biến đầu tiên bị lỗi đến khi va chạm chỉ diễn ra trong bốn phút ba mươi giây, một khoảng thời gian trở thành trọng tâm xác định của mọi cuộc điều tra và tố tụng tiếp theo. 

Không có ai sống sót trong số 216 hành khách và 12 thành viên phi hành đoàn trên chiếc A330 do Airbus sản xuất; thiệt mạng có 72 công dân Pháp và 58 người Brazil. Trong số những người chết có ba phụ nữ trẻ người Ireland: Dr Aisling Butler, 26 tuổi, đến từ Roscrea, Co Tipperary; Dr Jane Deasy, 27 tuổi, đến từ Dublin; và Dr Eithne Walls, 28 tuổi, đến từ Co Down, tất cả đều đang trên đường trở về sau kỳ nghỉ ở Brazil. 

Mỗi công ty bị kết tội về điều gì

Tòa phân biệt rõ ràng giữa trách nhiệm của hai bị cáo. Air France bị kết tội đã không cung cấp đào tạo cho phi công và không thông tin đầy đủ cho tổ lái. Vụ kiện chống lại Air France tập trung vào việc hãng không đào tạo phi công một cách cụ thể cho các tình huống khi ống pitot hỏng ở độ cao lớn, một rủi ro đã được biết đến nhưng hãng không giải quyết bằng các mô phỏng có mục tiêu hoặc hướng dẫn thủ tục. Khoảng trống đó trở nên tai hại khi tổ lái đối mặt với một chuỗi các chỉ số mâu thuẫn trong bóng tối, trên vùng biển mênh mông Đại Tây Dương.

Vụ kiện chống Airbus tập trung vào điều mà cơ quan công tố mô tả là việc đánh giá thấp một cách có hệ thống về một lỗ hổng kỹ thuật đã biết. Cơ quan công tố cáo buộc Airbus “đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của các sự cố ở ống pitot.” Các luật sư đại diện cho các gia đình lập luận rằng cả hai công ty đều biết về vấn đề với ống pitot từ trước vụ tai nạn nhưng đã không hành động kịp thời hoặc quyết liệt đủ để bảo vệ tổ lái của máy bay. 

Một lời thừa nhận đáng chú ý và thẳng thắn xuất hiện trong phiên tòa từ chính luật sư đại diện cho Air France. Pascal Weil, người đại diện Air France, đã nói vào thời điểm đó rằng công ty “có khả năng tổ chức đào tạo trên độ cao lớn, nhưng chúng tôi đã không làm vì thực sự tin rằng điều đó là không cần thiết.”

{{REC}}

Con đường 17 năm dẫn tới phán quyết này

Con đường pháp lý dẫn tới phán quyết hôm thứ Năm đã đầy gian nan. Các thẩm phán điều tra ban đầu đã hủy bỏ tất cả cáo buộc chống lại cả hai công ty vào năm 2019. Một phán quyết của tòa phúc thẩm năm 2021 sau đó đã ra lệnh mở một phiên tòa hình sự đầy đủ. Phiên tòa hình sự đầu tiên diễn ra từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2022 trước khi một tòa cấp dưới tuyên cả Airbus và Air France vô tội vào tháng 4 năm 2023, một phán quyết đã làm tàn phá các gia đình nạn nhân. Mặc dù công tố viên năm 2023 đã yêu cầu hủy bỏ các cáo buộc, họ sau đó đã kháng cáo. Phiên tòa phúc thẩm kéo dài tám tuần diễn ra từ tháng 9 đến tháng 12 năm ngoái. 

Không khí trong các thủ tục phúc thẩm được thiết lập khá gay gắt. Công tố viên Rodolphe Juy-Birmann, phát biểu trong phiên tòa vào tháng 11 năm 2025, đã không giảm bớt ngôn từ về cách hai tập đoàn này đã tự hành xử suốt nhiều năm kiện tụng: 

"Không có gì cả; không một lời an ủi chân thành nào. Đó là một biện hộ kiên cố. Một từ tóm gọn cả rạp xiếc này: vô liêm sỉ."

Các gia đình bị chia rẽ theo địa lý

Phản ứng trước phán quyết hôm nay không đồng nhất. Ở Paris, các gia đình của những người thiệt mạng trong vụ rơi ca ngợi phán quyết. Daniele Lamy, người đứng đầu một hiệp hội các gia đình nạn nhân, cho rằng hệ thống tư pháp cuối cùng đã tính đến “nỗi đau của các gia đình.” 

"Những công ty danh tiếng này sẽ không còn có thể ẩn sau sự tự mãn và niềm kiêu hãnh công nghệ của họ," bà nói thêm. Nhưng không khí ở Rio de Janeiro lại u ám hơn. "Tôi cảm thấy như con trai tôi vừa chết hôm nay," người đứng đầu một hiệp hội các gia đình nạn nhân ở Brazil nói, và ông này cho biết ông rất phẫn nộ vì không có nhà điều hành nào bị truy cứu trách nhiệm. 

Điểm cuối cùng đó có ý nghĩa đặc biệt. Không có cá nhân nào phải đối mặt với truy tố hình sự về vụ rơi. Các phi công đã lái AF447 đã chết cùng với những hành khách mà họ cố gắng cứu.

{{AD}}

Airbus phản ứng và kháng cáo ngay lập tức

Airbus đã hành động nhanh chóng sau phán quyết, thông báo trong vòng vài giờ rằng họ sẽ đưa vụ việc lên tòa án cao nhất của Pháp. Trong một tuyên bố, Airbus nói: 

"Airbus xin bày tỏ sự thương tiếc sâu sắc và sự ủng hộ không ngừng đối với các gia đình và người thân của các nạn nhân của vụ tai nạn bi thảm này." 

“Ngay từ đầu, Airbus đã theo đuổi một mục tiêu nhất quán: hiểu rõ các sự kiện, tìm kiếm sự thật, rút ra mọi bài học cần thiết và hành xử có trách nhiệm để tiếp tục cải thiện an toàn hàng không.”

Thông cáo nêu thêm: 

"An toàn chuyến bay là ưu tiên tuyệt đối đối với Airbus. Nó nằm trong trọng tâm bản sắc Airbus, hoạt động công nghiệp của công ty và là mối quan tâm của tất cả nhân viên, từ thiết kế máy bay cho tới khai thác. Cam kết toàn diện này là điều hãng nợ việc đối với hàng triệu hành khách và thành viên phi hành đoàn đã đặt niềm tin vào máy bay Airbus mỗi ngày." 

Nhà sản xuất lưu ý rằng quyết định của Tòa phúc thẩm Paris mâu thuẫn với các ý kiến của Viện Công tố ở cả hai giai đoạn của thủ tục, với lệnh hủy các cáo buộc do các thẩm phán điều tra ban hành năm 2019, và với phán quyết trắng án được tuyên tại phiên tòa sơ thẩm năm 2023. 

Mọi kháng cáo tiếp theo sau phán quyết sẽ chuyển trọng tâm khỏi buồng lái AF447 sang các điểm pháp lý. Điều này có nghĩa là Cour de Cassation sẽ không xem xét lại các sự kiện của vụ rơi mà sẽ rà soát khung pháp lý và lập luận mà tòa phúc thẩm đã áp dụng khi ra phán quyết có tội. Các luật sư Pháp dự đoán quá trình này có thể kéo dài thủ tục thêm vài năm nữa, làm kéo dài nỗi vất vả pháp lý cho thân nhân. 

{{AD}}

Những thay đổi trong ngành sau đó

Dù kết quả pháp lý cuối cùng ra sao, AF447 đã và đang định hình lại hàng không thương mại theo những cách còn tồn tại đến nay. Thảm họa AF447 đã khơi mào những thay đổi trong ngành vẫn còn hiệu lực. Cơ quan quản lý và các hãng hàng không siết chặt quy định về thông số kỹ thuật và bảo dưỡng ống pitot, và nhiều hãng đã sửa đổi chương trình đào tạo để nhấn mạnh thao tác bằng tay khi gặp rối loạn ở độ cao lớn khi các thiết bị cho chỉ số mâu thuẫn. Vụ việc vẫn là một nghiên cứu điển hình về cách một sự cố kỹ thuật kết hợp với yếu tố con người có thể tương tác, thúc đẩy việc sửa đổi hướng dẫn vận hành và thực hành chứng nhận thiết bị.

Phán quyết khép lại một chương pháp lý kéo dài từ mùa hè năm 2009, nhưng đối với nhiều trong số 228 gia đình, không một phán quyết của tòa án, và chắc chắn không một khoản tiền phạt chỉ bằng vài phút doanh thu doanh nghiệp, có thể khép lại nỗi đau nhân văn đó.

Chuyến bay Air France AF447 

Máy bay: Airbus A330-203, registration F-GZCP. 216 passengers and 12 crew on board; 228 fatalities, no survivors. The aircraft disappeared from radar over the South Atlantic at 02:14 UTC on June 1, 2009. The flight data recorders (black boxes) were not recovered until May 2011, following a deep-sea search covering 10,000 sq km. The route is operated today as AF445/AF446 (Paris CDG–Rio de Janeiro GIG return service), using updated Airbus A350-900 aircraft.

Thẻ bài viết: 

Tiêu đề 3 từ: