Japan Airlines đã công bố một trong những thí nghiệm công nghệ hàng không quan trọng nhất của năm 2026: một thử nghiệm kéo dài nhiều năm triển khai robot hình người trong hoạt động phục vụ mặt đất thực tế tại Haneda Airport ở Tokyo, sân bay đông đúc nhất của quốc gia, trong khuôn khổ hợp tác với GMO AI & Robotics Trading Co., Ltd., đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử hàng không Nhật Bản máy móc có hình dáng con người sẽ làm việc cùng nhân viên trong môi trường sân đỗ máy bay đầy yêu cầu về thể lực. Thử nghiệm bắt đầu vào tháng 5 năm 2026, và những gì nó hé lộ có thể định hình lại cách bố trí nhân sự cho các hoạt động mặt đất tại các sân bay trên khắp Nhật Bản và còn xa hơn nữa.

Quan hệ đối tác và thí nghiệm lần đầu tiên

JAL Ground Service Co., Ltd., chịu trách nhiệm các hoạt động phục vụ mặt đất như kéo máy bay và xếp dỡ hành lý, hàng hóa tại các sân bay nội địa lớn cho tập đoàn JAL, và GMO AI & Robotics Trading Co., Ltd., đơn vị thúc đẩy ứng dụng xã hội của AI và robot trong GMO Internet Group, sẽ khởi động một thử nghiệm trình diễn về việc sử dụng robot hình người tại sân bay — dự án đầu tiên thuộc loại này ở Nhật Bản — bắt đầu từ tháng 5 năm 2026. 

Sáng kiến này sẽ do JAL Ground Service Co., Ltd. dẫn dắt, hợp tác với GMO AI & Robotics Trading Co., Ltd., kết hợp chuyên môn hàng không với phát triển robot tiên tiến. Thời gian thử nghiệm dự kiến kéo dài khoảng ba năm, với các đợt đánh giá và kiểm tra vận hành theo từng giai đoạn. 

Trong bài kiểm tra, được công bố vào thứ Hai, hai robot sản xuất tại Trung Quốc sẽ thực hiện các nhiệm vụ như vận chuyển container và mở/đóng các cần gạt để cố định chúng. 

{{AD}}

Khủng hoảng lao động thúc đẩy quyết định

Thông báo này không đơn thuần là một màn trình diễn công nghệ. Nó là phản ứng trực tiếp trước áp lực cơ cấu về lực lượng lao động đã tích tụ trong ngành phục vụ mặt đất hàng không của Nhật Bản trong nhiều năm và hiện đang đạt tới điểm bùng phát.

Nhật Bản đang chịu thiếu hụt lao động, và vô số thiết bị được sử dụng ở khu vực thao tác bên ngoài sân bay đều được thiết kế để do con người vận hành. Do đó, việc thử nghiệm robot hình người có thể sử dụng các công cụ hiện có là hợp lý hơn so với việc phát triển từng loại robot chuyên dụng cho mỗi công việc. 

Hiện JAL đang thuê khoảng 4.000 nhân viên phục vụ mặt đất, nhiều người trong số họ làm việc trong những điều kiện chật hẹp và đòi hỏi cao về thể lực. 

Các hoạt động phục vụ mặt đất diễn ra trong môi trường phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công của con người, chẳng hạn vận hành các loại thiết bị hỗ trợ mặt đất (Ground Support Equipment) trong không gian hạn chế quanh máy bay. Những công việc này đòi hỏi nhân sự có tay nghề cao để duy trì an toàn, như điều phối máy bay và xếp dỡ hành lý, hàng hóa, đồng thời gây gánh nặng lớn về thể chất. 

Thực tế nhân khẩu học của Nhật Bản khiến vấn đề này tự khuếch đại. Dân số già kết hợp với lượng du khách quốc tế tăng vọt — đã đẩy số hành khách quốc tế của Nhật Bản lên mức kỷ lục — nghĩa là khoảng cách giữa lao động sẵn có và năng lực cần thiết đang nới rộng đúng vào lúc nhu cầu tăng nhanh.

{{REC}}

Robot sẽ làm gì

Kế hoạch triển khai ban đầu được cấu trúc thận trọng, bắt đầu với những nhiệm vụ được xác định rõ ràng và có phạm vi vật lý hạn chế trước khi mở rộng. Ban đầu, hai robot hình người sẽ được triển khai để thực hiện các chức năng phục vụ mặt đất cơ bản. Những nhiệm vụ này bao gồm vận chuyển container hàng hóa và vận hành các cần cơ khí để cố định chúng. 

Tầm nhìn dài hạn của dự án vượt ra ngoài các nhiệm vụ xếp dỡ hàng cơ bản. Nhà phát triển hướng tới triển khai robot hình người trong một phạm vi hoạt động sân bay rộng hơn, bao gồm xếp hành lý, dọn cabin và vận hành thiết bị hỗ trợ mặt đất. 

Ban đầu, các hoạt động tại khu vực sân bay sẽ được hình dung và phân tích để xác định những khu vực mà robot hình người có thể hoạt động an toàn. Tiếp theo, sẽ tiến hành các xác minh vận hành lặp lại mô phỏng môi trường sân bay thực tế, với mục tiêu cuối cùng là thiết lập một cấu trúc vận hành bền vững thông qua tiết kiệm lao động và giảm khối lượng công việc bằng cách cho robot hình người bổ trợ cho nhiệm vụ của con người. 

Kế hoạch tương lai bao gồm khả năng để robot hoạt động tự chủ, từ đó mở rộng phạm vi nhiệm vụ mà chúng có thể đảm nhận.

Công nghệ đằng sau thử nghiệm

Japan Airlines sẽ làm việc với một công ty địa phương có tên GMO, công ty này hiện đã cung cấp bốn robot hình người, nhưng không con nào có thời lượng pin vượt quá ba giờ. Chỉ một trong các robot của công ty, Walker E, dường như phù hợp để sử dụng ngoài trời, điều này đáng chú ý vì mùa đông ở Tokyo đôi khi có tuyết trong khi mùa hè của thành phố nổi tiếng nóng và ẩm. 

Giới hạn thời lượng pin là một ràng buộc vận hành đáng kể. Khoảng ba giờ đủ cho các chu kỳ nhiệm vụ đã được định nghĩa trong môi trường có cấu trúc, nhưng nó đòi hỏi lập lịch cẩn thận và cơ sở hạ tầng sạc để đảm bảo tính sẵn sàng liên tục trong các hoạt động nhiều ca mà tình trạng hoạt động 24 giờ của Haneda yêu cầu. Khả năng hoạt động ngoài trời của Walker E cũng quan trọng tương tự; bề mặt đường băng làm cho bất kỳ thiết bị nào phải chịu đựng nhiệt độ cực đoan, lực xối của động cơ phản lực, hơi nhiên liệu và các điều kiện rung động lớn mà các hệ thống robot tối ưu cho trong nhà không thể chịu đựng một cách đáng tin cậy.

GMO AIR sẽ cung cấp robot hình người và phát triển, tối ưu hóa chương trình chuyển động của chúng, tận dụng kinh nghiệm từ Humanoid Dispatch Service và GMO Humanoid Lab Shibuya Showcase — một trung tâm nghiên cứu và phát triển AI thực tế được khai trương vào ngày 7 tháng 4 năm 2026 — và sẽ xây dựng các giải pháp robot phù hợp với hoạt động sân bay. 

“Năm đầu của robot hình người”

Bối cảnh văn hóa và thương mại mà GMO Internet Group đặt xung quanh thông báo này gây ấn tượng mạnh. GMO Internet Group chỉ định năm 2026 là 'Năm đầu của robot hình người' và cam kết giải quyết các vấn đề xã hội thông qua sự kết hợp giữa AI và robot. Thử nghiệm trình diễn này là một bước quan trọng nhằm thúc đẩy việc triển khai robot hình người trong xã hội, với những nỗ lực liên tục để hiện thực hóa một xã hội nơi con người và robot cùng tồn tại thông qua hợp tác giữa các ngành khác nhau. 

Cách nhìn nhận đó đặt thử nghiệm của JAL vào trong một khoảnh khắc công nghệ quốc gia rộng hơn. Nhật Bản, một quốc gia có một trong những ngành công nghiệp robot tiên tiến nhất thế giới và một trong những thách thức nhân lực về nhân khẩu nghiêm trọng nhất, đang định vị việc triển khai robot hình người trong hàng không là một trường hợp thử nghiệm chủ đạo về tính khả thi thực tiễn của công nghệ trong những môi trường làm việc phức tạp về mặt thể chất và có yêu cầu an toàn cao.

Tiêu chuẩn an toàn và sự cân bằng giữa con người và robot

Cả JAL và GMO AIR đều cẩn trọng khi trình bày robot là sự bổ sung cho người lao động chứ không phải để thay thế. JAL nhấn mạnh rằng robot sẽ không thay thế hoàn toàn nhân viên con người, mà sẽ hỗ trợ để tinh gọn hoạt động. 

Trước khi triển khai đầy đủ, thử nghiệm sẽ bao gồm phân tích chi tiết quy trình làm việc tại sân bay để xác định các trường hợp sử dụng an toàn và thực tiễn. Việc thử nghiệm trong môi trường mô phỏng và thực tế sẽ đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn hàng không nghiêm ngặt.

Yếu tố an toàn là ưu tiên hàng đầu. Các hoạt động phục vụ mặt đất diễn ra rất gần máy bay, các cấu trúc nặng hàng trăm tấn, có hệ thống thủy lực được nén áp lực, được tiếp nhiên liệu bằng vật liệu dễ cháy cao, và chịu sự giám sát quy định buộc mọi trục trặc phải chịu trách nhiệm theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Một robot hình người nếu đánh giá sai vị trí so với thân máy bay, cửa khoang hàng hay cửa hút động cơ có thể gây rủi ro mang tính chất khác hẳn so với việc một robot xử lý sai kệ hàng trong kho.

Đó chính là lý do cách tiếp cận theo giai đoạn — trước tiên phân tích hình ảnh, sau đó thử nghiệm mô phỏng, tiếp theo là vận hành thực tế có kiểm soát, và cuối cùng mở rộng sang hoạt động tự chủ — phản ánh sự thận trọng có hệ thống mà văn hóa an toàn hàng không yêu cầu và phù hợp với tiến độ kéo dài của thử nghiệm này.

{{AD}}

Ý nghĩa của thành công

Nếu thành công, sáng kiến này có thể định nghĩa lại hoạt động phục vụ mặt đất bằng cách tạo ra lực lượng lao động lai, nơi con người và robot làm việc cạnh nhau. 

Những hệ quả không chỉ giới hạn ở Haneda. Tình trạng thiếu lao động phục vụ mặt đất ở Nhật Bản là một phiên bản cô đặc của thách thức mà các sân bay ở châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ cũng đang đối mặt, dù có các yếu tố nhân khẩu học và cấu trúc lực lượng lao động khác nhau. Một giải pháp robot hình người đã được chứng minh và có khả năng mở rộng cho việc xử lý hành lý, cố định hàng hóa và dọn cabin có thể trở thành một trong những công nghệ dễ chuyển giao thương mại nhất trong dịch vụ hàng không trong thập kỷ tới.

Bằng cách cung cấp các giải pháp công nghệ AI và robot mới để giải quyết thách thức thiếu nguồn nhân lực trong các hoạt động phục vụ mặt đất trên toàn ngành, sáng kiến này sẽ đóng góp cho phát triển bền vững trong ngành hàng không và thúc đẩy cải cách hình thức làm việc tại các sân bay.

Hiện tại, thử nghiệm bắt đầu vào tháng 5 năm 2026. Hai robot. Một sân bay. Ba năm dữ liệu. Và một câu hỏi mà toàn bộ ngành hàng không thế giới đang dõi theo Japan Airlines cố gắng trả lời: liệu một cỗ máy hình người có thể được tin cậy để làm việc an toàn, ổn định và hiệu quả trong một trong những môi trường vận hành khắt khe nhất trên Trái đất hay không?